1e stap

We erkenden dat wij machteloos stonden tegenover ons dwangmatig drinken of gebruiken, dat we de werkelijkheid daarmee hebben ontvlucht en dat daardoor ons leven stuurloos was geworden.

Deze eerste stap is voor miljoenen mensen over de hele wereld het begin geweest voor een beter leven. Natuurlijk, het is moeilijk te aanvaarden dat we steeds weer toegeven aan dwangmatigheden en op die manier de werkelijkheid ontvluchten. Erover praten gaan we uit de weg, laat staan dat we erkennen ons leven verkeerd te hebben ingericht.
Maar soms kunnen we die moed opbrengen en tegenover onszelf bekennen dat we verslaafd zijn.

Uit eigen ervaring weten we dat die erkenning tegenover jezelf al heel wat kracht vergt. Maar als je dàt kunt opbrengen, heb je de sleutel in handen waarmee je een wending aan je leven kunt geven.
Dat inzicht geeft je de mogelijkheid om voor de weg van herstel te kiezen.
Dat is geen gemakkelijke keuze, maar het alternatief is steeds verder wegzinken in je verslaving.
Wij kennen allemaal de symptomen en de angst die deze veranderingen met zich meebrengen, daarom kunnen we er zinvol met elkaar over praten (dat gevoel hoeft immers niet uitgelegd te worden).

Als je nieuw bij een 12-stappen groep komt, kun je beter de eerste tijd vooral goed luisteren. Je ontdekt dan dat de groepsleden, jouw lotgenoten, een taal spreken die je niet alleen begrijpt maar ook aanvoelt. Ze praten over dingen die ook voor jou van toepassing zijn. Je ziet mensen die net zo in de put gezeten hebben als jij, er weer uitklauteren en een zinvol bestaan opbouwen.

De eerste keer kom je wellicht met lood in je schoenen. Zo zijn we allemaal gekomen. Maar al heel snel ontdek je dat je kunt rekenen op de steun en de ervaring van groepsleden.

2e stap

Wij kwamen ertoe te geloven dat een kracht groter dan dat wijzelf hebben ons weer gezond kan maken.

We denken vaak van onszelf dat we heel bijzonder zijn. We hebben ons geïsoleerd met onze geheimen. Achter de schijnwereld waarin we leefden, zat een diepe eenzaamheid.

Veel te lang hebben we gedacht, dat we zelf wel uit de problemen konden komen. Als het niet lukte, dan lag het altijd aan een ander of aan omstandigheden. Maar is dat wel de werkelijkheid? Of is er meer nodig om er bovenop te komen.

Wij hebben ervaren dat een kracht, groter dan wijzelf hadden ons weer gezond kan maken. Voor ons is een 12-stappen groep zo’n kracht gebleken. Sommigen onder ons zien hierin de hand van God of een ander levensbeschouwelijk principe.

Een grotere kracht, een hogere macht of God … hoe we hier ook tegenaan kijken, in ons eigen leven is bewezen dat we het alleen niet redden. We hebben iets meer nodig. Wij hebben ervaren dat de groep dàt vermogen heeft.
Toegeven dat je het alleen niet redt, maakt het gemakkelijker. Je hoeft je in de groep niet flinker voor te doen dan je bent. Je ervaart dat de groepsleden blij zijn als het jou wat beter gaat.

Wie zich openstelt voor de kracht van de groep merkt dat gevoelens en gedachten in een stroomversnelling komen. Je ontdekt een nieuwe manier van leven, een nieuwe kijk op jezelf en op anderen.

Maar pas op … ook hier ligt het gevaar van de onmatigheid op de loer. Neem niet te veel hooi op je vork. Je kunt alle verloren jaren niet met een tussensprintje inhalen. Leef per 24 uur. Beloof jezelf en anderen niet te veel. Grote beloften roepen spanningen op die je niet aankunt. Niemand verlangt van je dat je de problemen van jaren direct oplost, eis dat ook niet van jezelf.

Het lijken zulke vanzelfsprekende zaken, maar om ze in de dagelijkse praktijk toe te passen? Wij hebben het in de groep stukje bij beetje geleerd. Eenvoudig was het niet, wij konden het niet alleen, maar met de kracht die van de groep uitging lukte het ons. En die kracht werkt ook voor jou.

3e stap

We kwamen ertoe een hogere macht in ons leven toe te laten en hulp te aanvaarden.

Iedereen die goed in de problemen zit wil hulp. Maar je laten helpen is veel moeilijker dan het lijkt.

Uit eigen ervaring weten we dat we onszelf nogal in de weg staan, met onze trots, met de verkeerde ideeën over onszelf, met onze betweterij, met onze ziek geworden geest. Hulp moest altijd voldoen aan onze eisen, aan onze dwangmatige toekomstverwachtingen. Luisteren naar de ervaringen van groepsleden leert ons de werkelijkheid te zien. Leert ons wat het inhoudt om zonder middelen te leven.

Leven zonder te hooggespannen doelstellingen, zonder te grote plannen, geeft rust. Geeft ruimte. Te grote dingen mislukken vrijwel altijd. Kleine, gewone dingen hebben een goede kans van slagen en als ze niet lukken is het geen ramp.

Als je het 12-stappen programma probeert te gebruiken en je aanvaardt de hulp zoals die komt, gebeuren er wondertjes.

Je ontdekt dat er langzamerhand weer lijn komt in je leven. Dat de problemen waarvoor je staat anders zijn dan je dacht.

En je ontdekt meer … je leven bestaat niet alleen uit problemen. Wij hebben ervaren dat wie het 12-stappen programma serieus volgt en open staat voor de invloed van de hogere macht van de groep, al snel weer momenten van vreugde beleeft. Echte doorleefde vreugde en niet de lege pret onder invloed van middelen.

Stap drie zegt: geef jezelf een kans, vul niet in hoe je leven er eventueel uit zou moeten zien, maar heb vertrouwen in de helende kracht in jezelf.
Laat je waanwereld los en heb wat vertrouwen in anderen. Vertrouwen hebben kun je leren. De groep is daarvoor een veilige proeftuin.

4e stap

We maakten een diepgaande morele balans op van ons leven.

Door de groepsgesprekken leren we eerlijk naar onszelf te kijken. Dat valt niet mee. We waren zo gewend anderen en omstandigheden de schuld van alles te geven. We moesten wel. Vrijwel niemand kan het maken om te zeggen ik drink omdat ik een zuipschuit ben of ik gebruik omdat ik een junk ben.

Gebeurtenissen uit je verleden gebruik (of misbruik) je als een verklaring of rechtvaardiging voor je slechte functioneren. Wat je ook meegemaakt hebt, hoezeer je verleden je getekend heeft: een verslaving vertekent het verleden en maakt het onmogelijk om er goed mee om te gaan.
Oorzaak en gevolg lopen door elkaar heen. Kijk in eerste instantie eens naar je eigen aandeel in je problemen. Eerlijk en zonder zelfmedelijden. Je hebt moed nodig om dat te doen.

Als je hoort hoe anderen in de groep dat gedaan hebben, geeft dat de kracht om door te gaan. Als je naar de uitkomst kijkt, zie je dat de enige factor waaraan je echt iets kan veranderen, jezelf bent. Anderen en omstandigheden veranderen lukt niet of heel misschien een klein beetje. Je verleden veranderen, lukt nooit. Zelf veranderen kan.

Zeker, de 12-stappen methode is hard. En juist een harde benadering ligt ons niet zo. We zijn vaak sjoemelaars, kool-en-geit spaarders, we beginnen overal aan en we maken vrijwel nooit iets af.

Een morele balans opmaken is dus een zware klus. Wat er aan de negatieve kant staat is niet zo moeilijk te bedenken. Maar vandaag zijn er meer positieve posten in te boeken. Je bent vandaag naar deze groep gekomen, het bewijs dat je de moed op wilt brengen je leven te veranderen. Vandaag help je je medegroepsleden, jouw persoonlijke ervaringen zijn waardevol voor ons allemaal, het is een deel van ons genezingsproces.

We oordelen en veroordelen niet, je kunt op meeleven rekenen. We zijn immers allen mensen die fikse deuken in hun leven hebben opgelopen.

5e stap

We erkenden onze schuld en spraken met een ander, die ons vertrouwen won, over de juiste aard en omvang van onze misstappen.

In de vierde stap hebben we de balans opgemaakt. Dat is een momentopname, wie deze stap vaker zet ontdekt dat de balans voortdurend in beweging is.
Niet alleen omdat er nieuwe balansposten ontstaan, maar ook omdat we ze steeds anders beoordelen.

We ontdekten dat we de feiten misschien aardig op een rijtje kunnen krijgen, maar hoe we de feiten ervaren, is een heel andere zaak.

Er vaak met een ander over praten is een noodzaak. Niet omdat een ander het moet weten of om de nieuwsgierigheid te bevredigen, niet om vergeving of straf te krijgen. Nee, het is noodzakelijk voor jezelf. Als je niet praat slaan je gedachten op hol, alles wordt te groot en te zwaar of we praten zo in onszelf dat we alles “logischerwijs” wegredeneren.

Door er met een ander over te praten, moet je woorden geven aan gedachten.
Gedachtenstromen zijn immers moeilijk te kanaliseren. Woorden moet je kiezen, woorden zijn exacter. De ander kan, als je op hol dreigt te slaan, even een time-out inlassen zodat je weer met beide benen op de grond komt te staan. Als je je zelf aan het schoonpraten bent, kan de ander je even bij de les houden.

Je kunt je vertrouwen schenken aan iemand binnen of buiten de groep.
Groepsleden kennen de listen en lagen, de trucs en tranen, de schaamte en de vernederingen van een verslaafde uit eigen ervaring. Hij of zij heeft het allemaal zelf meegemaakt. In grote lijnen hebben we allemaal gelijksoortige ervaringen. We kennen de pijn en angst, maar ook de vreugde en verbondenheid.

Deze stap geeft ruimte. Je krijgt een ander, meer realistisch beeld van jezelf en je ruimt geheimen op. Je krijgt het gevoel vrijer te kunnen leven.
Je krijgt de kans om je leven op te bouwen.

6e stap

We moeten ons karakter onderzoeken om tot een beter begrip van onszelf te komen, het bleek dat we daarbij een hogere macht nodig hadden.

Eén van de moeilijkste opgaven is zelfonderzoek. Maar al te gemakkelijk vervallen we in zelfmedelijden (ik deug toch nergens voor) of zelfoverschatting (vanaf vandaag wordt alles anders).

Je karakter veranderen is niet mogelijk, maar je kunt wel onderzoeken waar je mogelijkheden en je beperkingen liggen. Als je daar wat inzicht in krijgt, krijg je de kans om nieuwe normen en waarden te ontwikkelen.

Je kunt dat niet op eigen houtje. Je kunt dat niet uit een boekje halen, niemand anders kan je vertellen hoe je het moet doen, er zijn geen voorschriften en regeltjes. Een normen- en waardenstelsel is immers meer dan een aantal maatschappelijke afspraken, het moet ook je gevoelsmatige eigendom worden.

Wij hebben ondervonden dat voor een beter begrip van onszelf een hogere macht, voor ons is dat de groep, onmisbaar is om een nieuwe manier van leven te ontwikkelen.

In de groep vertelt ieder week na week een stukje van het eigen verhaal, van het eigen zoeken, van het eigen vallen en opstaan, van het eigen ontdekken.
Door te luisteren leren we stukje bij beetje hoe we moeten zoeken naar nieuwe normen en waarden. Leren we waar de strikken en valkuilen liggen.

Maar leren we bovenal dat we het zelf moeten doen, maar dat we het alleen niet kunnen. We hebben er een hogere macht bij nodig, in welke vorm dan ook.

7e stap

We zagen in dat we een hogere macht nodig hebben om onze tekortkomingen te onderkennen en om ons ervan te bevrijden.

Zodra we weer wat helder over onszelf kunnen denken, krijgen we kijk op onze tekortkomingen. Als we naar de gevolgen van ons gebruik kijken, dan is het even schrikken. Dat geeft je gevoel van eigenwaarde een flinke deuk. Je bent flink tekortgeschoten. Dat eerlijk onder ogen zien, vraagt moed, dus je kunt er wel wat steun bij gebruiken.

De eerste vraag waarop een antwoord moet komen, is: wat zijn tekortkomingen?
Ieder van ons heeft daar zo zijn eigen gedachten bij. Terecht. Onze ervaring is dat het over het algemeen de extremen zijn van normaal gedrag, van normale gevoelens.

Om zo maar eens een paar voorbeelden te geven: kleine leugentjes zijn natuurlijk niet mooi, maar ze zijn het smeermiddel van de samenleving.
Wie heeft nooit “oh wat leuk” geroepen voor een afschuwelijk cadeautje. Maar waar wordt het onbetrouwbaarheid?
Rekening houden met een ander is een gewaardeerde eigenschap, maar waar wordt het karakterloosheid?
Goed voor jezelf zorgen is niet slecht, maar waar wordt het egoïsme?
Assertiviteit grenst aan agressie, aanpassingsvermogen wordt al gauw normloosheid. Iedereen kan ongetwijfeld deze lijst met eigen voorbeelden aanvullen.

Soms hebben we de grenzen overschreden om aan drank of drugs te komen, soms om ons gebruik of gedrag te rechtvaardigen, soms om aardig gevonden te worden, soms uit angst om een baan of een relatie te verliezen, en als we maar lang genoeg zo geleefd hebben … overschrijden we de grenzen veelal uit gewoonte.

Maar al te vaak hebben we overal verschillende rollen gespeeld. Rollen waarin we zelf zijn gaan geloven. We zijn het zicht op onszelf verloren.

De zevende stap is de aanzet tot een avontuur. Eerst kijk je naar je tekortkomingen. Dat zet je met beide benen op de grond. En daar moet je beginnen met een nieuw leven opbouwen.

8e stap

We hebben een lijst gemaakt met de namen van allen die door ons schade en leed ondervonden hadden en we zijn bereid het goed te maken.

Een nieuw leven opbouwen doe je in de samenleving, tussen mensen. Door onze leefwijze hebben we tal van mensen gekwetst en schade berokkend.

Vaak de mensen die het meest nabij waren. De schade kan niet alleen bestaan uit dingen die we gedaan hebben, maar ook uit zaken die we hadden moeten doen, maar hebben nagelaten.

Als we niet bereid zijn om het goed te maken, zullen we altijd bang blijven sommige mensen te ontmoeten. Die angst geeft een ongezonde spanning.

Het draait om de bereidheid. We moeten niet blind op mensen afstormen om het goed te maken, dat levert vaak nog meer schade op.

De bereidheid hebben, betekent dat je weer verantwoordelijkheid neemt voor je leven en je daden, voor je heden en verleden.
Dat verandert je relatie tot de mensen in je omgeving. Het maakt je opener en eerlijker. Mensen zullen je daarom anders benaderen. Wat niet betekent dat iedereen nu meteen staat te juichen. Dat iedereen je meteen vertrouwt.
Je kunt immers de ander niet veranderen.

Vertrouwen kun je niet eisen of afdwingen, je kunt alleen maar betrouwbaar zijn.

9e stap

Waar het mogelijk is, hebben we het bij de mensen die we gekwetst of schade berokkend hebben goed gemaakt, tenzij dit hen of anderen zou krenken.

Alleen al de bereidheid om het goed te maken, geeft ruimte. Geeft inhoud aan je verantwoordelijkheidsgevoel.

In een aantal gevallen zul je het ook daadwerkelijk moeten doen! Vóór je daaraan begint, is het goed om dat eerst te bespreken met iemand die je vertrouwen gewonnen heeft.

In veel gevallen zal de ander blij zijn dat je komt en zich oprecht verheugen in je herstel. Als er materiële schade is geleden, is het misschien mogelijk om een regeling te treffen.

In een aantal gevallen kun je het maar ten dele of zelfs helemaal niet goed maken. Dat kan verdrietig zijn, dat kan pijn doen, dat kan teleurstellend zijn. Maar jij hebt een daad gesteld. Je hebt je verantwoordelijkheid genomen en dat sterkt je zelfrespect.

Er is wijsheid en een zekere afstand voor nodig om te kunnen beoordelen of het “goed maken” niet nog meer schade aan de ander oplevert. Maar het is ook een gemakkelijk vluchtweggetje om dit argument te gebruiken als je eigenlijk te bang bent. Er goed over nadenken en het openhartig bespreken met iemand die je vertrouwt, is een welgemeend advies.

Je kunt je wellicht voorstellen dat door het goedmaken van jou, anderen in een kwaad daglicht komen te staan. Het is ook mogelijk dat door hetgeen jij zegt je bij een ander oude wonden openrijt. Een zorgvuldige afweging is dan nodig.

Maar houd goed voor ogen … niet alles is te herstellen, sommige relaties, sommige zaken zijn voorgoed verloren. Maar onze ervaring is: dat wie een leven opbouwt zonder middelen veel en veel meer krijgt dan ooit verwacht mocht worden, maar het zijn vaak andere relaties, andere zaken dan waar we op gerekend of op gehoopt hadden.
Sta open voor het nieuwe, staar je niet blind op het oude.

10e stap

We maakten er een gewoonte van onszelf te onderzoeken en erkenden de fouten die we hadden gemaakt.

Stoppen met het gebruiken van drank of drugs en je leven anders organiseren, is een ingrijpende ervaring. Maar het is het begin. Oude fouten, je oude manier van leven ligt op de loer.

Niet alleen het gebruik, maar ook je gedrag uit die tijd. Je bent er immers in de loop van de jaren zo vertrouwd mee geraakt. Het drinken of gebruiken is een ritueel geworden waar je eveneens aan verslaafd kunt raken.

Een van de gevaren is dat je terugvlucht in je oude gedrag en dan is weer gaan gebruiken maar een klein stapje.
Kijk dus voortdurend kritisch naar jezelf, stel geen te hoge eisen aan jezelf en vooral praat er in de groep of met een groepslid over.

Het is niet zo erg om fouten te maken, het is zelfs onvermijdelijk.
Maar zodra je het merkt of een ander maakt je ervan bewust, erken ze en sla een andere weg in.

Behalve dat we van onze fouten kunnen leren, leren we ook open te staan voor de mening van anderen. Niet om klakkeloos te doen wat anderen zeggen, maar om de visie van anderen te betrekken in je eigen overwegingen.

11e stap

We trachten door overdenking, meditatie of gebed een innerlijk evenwicht te vinden en de kracht om ons leven zinvol en bewust in te richten.

Er komen momenten van stilte in je leven. Momenten van terugkijken. Momenten van kijken waar je nu staat. Momenten om te overwegen hoe je nu verder moet.

We hebben chaotisch geleefd, vaak was het een overleven. Van het ene gebruiksmoment naar het volgende. Die situatie heeft jaren bestaan. We hebben krampachtig getracht alles te sturen, we moesten wel. We manipuleerden en verdraaiden de werkelijkheid. Zo sterk dat we er zelf in gingen geloven.

Nu je niet gebruikt, komt het gewone leven op je af. Stel je daarvoor open.
Kijk naar de realiteit. Laat allerlei illusies, mooie dromen, roze wolken los. Realiseer je dat er nooit tovenaars, ridders op witte paarden of goede feeën je dromen waar maken. Je moet zelf en bewust je leven inrichten.

Neem er de tijd voor en je zult zien dat zich in je leven kansen en mogelijkheden voordoen. Niemand weet hoe ze er uitzien. Niemand kan voorspellen wanneer ze komen. Maar als je blik niet vertroebeld is door middelen of door valse illusies, kun je je kansen benutten.

Leven zonder middelen is een boeiende reis, maar voor mensen zoals wij die zaken zoals zelfbewustzijn en zelfrespect moeten ontwikkelen, is de steun van een “reisgezelschap” zoals de groep hard nodig. Zo’n hogere macht heb je nodig. En bedenk: er is geen weg naar geluk, de weg is het geluk.

12e stap

Deze stappen leiden tot een bewuster leven, een wezenlijk deel van ons herstelproces is het proberen lotgenoten te helpen.

Mensen die hebben geleefd zoals wij hebben in hun levensboek voor nogal wat zwarte bladzijden gezorgd. Een verleden waar we mee moeten leren leven.

Om ermee te leren leven, moeten we onze persoonlijke geschiedenis leren kennen en aanvaarden.

Door de vorige elf stappen en het erover praten in de groep hebben we nieuwe inzichten gekregen en groeit de acceptatie.

Ons verleden stelt ons in staat om lotgenoten te helpen. Je doet iets positiefs met je negatieve verleden. Dat maakt je verleden waardevol, vanuit deze invalshoek zijn het geen lege, verloren jaren geweest.

En hoe kunnen we lotgenoten helpen?

Het allerbelangrijkste is: tijdens de groepsbijeenkomsten jouw ervaringen eerlijk en open te vertellen. De ander leert ervan, voelt zich niet zo alleen met zijn of haar problemen. Bovendien kun je in persoonlijke gesprekken een klankbord zijn.

Door een ander te helpen, help je jezelf. Je wordt er zelf rijker, wijzer en gelukkiger van.